Η ιστορία του χωριού!
Το Καινούργιο Χωριό είναι χωριό και έδρα ομώνυμης Κοινότητος του Δήμου Χερσονήσου στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης. Ανήκε στην Επαρχία Πεδιάδος. Η απόστασή του από το Ηράκλειο είναι 18,5 χιλιόμετρα. Η κύρια ασχολία των κατοίκων είναι η αμπελοκαλλιέργεια και η ελαιοκομία. Η οικονομία του χωριού βασίζεται στο λάδι και στο κρασί. Το Καινούργιο Χωριό έχει αναγνωριστεί ως παραδοσιακός οικισμός.
Παρ' όλο το όνομά του το Καινούργιο Χωριό είναι ένας παλιός οικισμός! Στην εποχή της Βενετοκρατίας (1211-1669) αναφέρεται σε ένα συμβόλαιο του 1271 καθώς και σε απογραφές και άλλα έγγραφα. Το 1583, σύμφωνα με την απογραφή του Καστροφύλακα, είχε 134 κατοίκους. Στον τελευταίο αιώνα της Βενετοκρατίας εκτεταμένα κτήματα στο χωριό ανήκαν στη βενετικής καταγωγής αρχοντική οικογένεια των Φοσκόλων. Σήμερα σώζεται η οχυρωματική κατοικία – ο Πύργος – που ανήκε προφανώς στην οικογένεια αυτή. Ο Πύργος υπέστη μετασκευές κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας, οπότε και πιθανόν να είχε μετατραπεί σε λουτρό. Το επάνω τμήμα του καταστράφηκε από σεισμό το 1926. Tο 1973 μια τριγωνική πλάκα ανακαλύφθηκε στην ανατολική πλευρά του Πύργου με την επιγραφή ANDREAS FOSC[OLO] RESTAURARE FECIT M[…]· ο Ανδρέας Φόσκολος, δηλαδή, φρόντισε για την επισκευή του κτιρίου στο οποίο ανήκε η πλάκα. Ξέρουμε από έγγραφα της εποχής ότι Ανδρέας ήταν το όνομα του πατέρα του ποιητή Μαρκαντώνιου Φόσκολου (περ. 1597-1662), ο οποίος συνέγραψε τη γνωστή κωμωδία Φορτουνάτος στη διάρκεια του Κρητικού Πολέμου (1645-1669). Η πλάκα, που φυλάσσεται τώρα στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, είχε χρησιμοποιηθεί ως οικοδομικό υλικό στην ανακατασκευή του Πύργου κατά την οθωμανική κατοχή. Προέρχεται πιθανώς από το γειτονικό, μικρό ναό των Αγίων Σαράντα που αναφέρεται στη διαθήκη του συγγραφέα του 1661· ο ναός κατεδαφίστηκε τον 20ό αιώνα. Ο Μαρκαντώνιος Φόσκολος ήταν σημαντική μορφή της όψιμης Κρητικής Αναγέννησης. Ο Φορτουνάτος είναι ένα αξιόλογο έργο και έχει παιχτεί αρκετές φορές από τη δεκαετία του 1960 μέχρι σήμερα. Ο Φόσκολος εκπόνησε επίσης ένα αντίγραφο της τραγωδίας Ερωφίλη του αγαπημένου του ποιητή Τζώρτζη Χορτάτση, του «πατέρα του νεοελληνικού θεάτρου». Το χειρόγραφο του Φοσκόλου, που ανακαλύφθηκε το 1970, έχει συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση του κειμένου σε νεότερες εκδόσεις της Ερωφίλης. Στο χωριό σώζεται επίσης ο δίκλιτος ναός της Παναγίας και της Αγίας Παρασκευής, που ταυτίζεται πιθανώς με την εκκλησία της Παναγίας της Αγιοδεκτιανής που αναφέρεται στη διαθήκη του Φοσκόλου. Γράφοντας στο πολιορκούμενο Χάνδακα (Ηράκλειο), ο Μαρκαντώνιος ζήτησε να επανενταφιασθεί το λείψανό του στην εκκλησία αυτή μετά την απελευθέρωση της κρητικής υπαίθρου από την οθωμανική κατοχή. Στο ιερό σώζονται σπαράγματα τοιχογραφιών της βενετικής εποχής. Στο παρελθόν ήταν ο νεκροταφικός ναός του χωριού, πριν το νεκροταφείο μεταφερθεί εκτός χωριού την εποχή του Μεσοπολέμου. Επιπλέον στο χωριό σώζονται χτιστά πατητήρια οίνου της βενετικής περιόδου, από τα μεγαλύτερα της Κρήτης. Ακίνητη περιουσία στο Καινούργιο Χωριό είχε και ο Αντώνιος Πάντιμος (1602- 1646/47), ο οποίος, ως νεαρός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας, στη βόρεια Ιταλία, συνέγραψε την ιταλόγλωσση τραγικωμωδία L'Amorosa fede (H ερωτική πίστη), που τυπώθηκε στη Βενετία το 1620. Το έργο αφιερώθηκε στους γάμους δυο επιφανών ευγενών, του Φραντσέσκο Κουερίνι (Querini) και της Καλλέργας Καλλέργη, και περιέχει εκφράσεις έντονου κρητικού πατριωτισμού. Ο Πάντιμος ήταν γνώριμος του Φόσκολου και αναφέρεται μαζί του σε έγγραφα της εποχής.
(Πηγή: Alfred Vincent - Ερευνητής και Ομότιμο μέλος του τμήματος Νεοελληνικών και Βυζαντινών σπουδών του Πανεπιστημίου Σύδευ)